Rodzaje i liczba zębów

W prawidłowych warunkach dorosły człowiek posiada 32 zęby, po 16 w szczęce i żuchwie. W uzębieniu mlecznym występuje 20 zębów, po 10 w łuku górnym i dolnym. Wyróżnia się cztery grupy zębów, różniących się kształtem i pełnioną rolą: siekacze, kły, zęby przedtrzonowe i trzonowe.

Siekacze tworzą przedni odcinek łuków zębowych. W prawidłowych warunkach występuje osiem siekaczy, cztery górne i cztery dolne, po dwa z prawej i lewej strony łuku zębowego. Wyróżnia się siekacze przyśrodkowe (środkowe, pierwsze) i boczne (drugie). Zęby te służą do odgryzania kęsów pokarmowych. Mają także znaczenie dla prawidłowej wymowy i są bardzo ważne ze względów kosmetycznych. Ich ustawienie kształtuje zewnętrzne rysy warg i wpływa na wygląd twarzy.

Kły położone są w łukach zębowych za siekaczami, po jednym z każdej strony. Łącznie z siekaczami stanowią grupę zębów przednich. Służą do odgryzania i rozrywania kęsów pokarmowych. Podobnie jak siekacze mają znaczenie dla prawidłowej wymowy i wydatnie wpływają na kształt twarzy, zwłaszcza w okolicy kątów ust.

Zęby przedtrzonowe znajdują się za kłami, po cztery w szczęce i żuchwie. Rozróżnia się przedtrzonowce górne i dolne, po dwa z każdej strony. Służą do rozdrabniania pokarmów i kształtują zewnętrzny zarys policzków. Zęby przedtrzonowe nie występują w uzębieniu mlecznym.

Trzonowce są ostatnimi zębami w łukach zębowych. Łącznie z przedtrzonowcami stanowią grupę zębów bocznych. W uzębieniu ludzkim występuje sześć trzonowców górnych i sześć dolnych, po trzy z każdej strony łuku zębowego. Uczestniczą w rozdrabnianiu zmiażdżonych pokarmów i nadają zarys policzkom. Zęby trzonowe są największymi zębami człowieka.

Jak zbudowany jest ząb?
Każdy ząb składa się z dwóch części: korony i korzenia (korzeni), które oddziela struktura zwana szyjką zęba.
Korona jest częścią zęba widoczną w jamie ustnej pacjenta i, w zależności od rodzaju zęba, może być w różnym stopniu rozbudowana, co wynika z odmiennych funkcji pełnionych przez poszczególne zęby. Rolą zębów przednich jest odgryzanie (siekacze) lub rozrywanie (kły) kęsów pokarmowych, więc ich korony są spłaszczone w kierunku wargowo-językowym i posiadają krawędź, określaną jako brzeg sieczny lub krawędź sieczna. W przypadku przedtrzonowców krawędź ta jest, w przybliżeniu, linią prostą, zaś w przypadku kłów krawędź jest łamana, z wyraźnie zaznaczonym wierzchołkiem żującym. Zęby boczne rozrywają, zgniatają (zęby przedtrzonowe) i rozdrabniają (zęby trzonowe) kęsy pokarmowe, więc ich korony są rozbudowane i posiadają różną liczbę guzków (co najmniej dwa), które zapewniają skuteczne żucie pokarmów. Guzki oddzielone są od siebie licznymi bruzdami i zagłębieniami, które sprzyjają rozwojowi bakterii próchnicotwórczych. Powierzchnia na której występują guzki nazywa się powierzchnią żującą.

Korzeń zęba jest umieszczony w kości szczęk, w zębodole, który znajduje się poniżej linii dziąseł. W zależności od rodzaju zęba liczba korzeni może być różna. Siekacze, kły i zęby przedtrzonowe posiadają zwykle po jednym korzeniu (górny pierwszy ząb przedtrzonowy posiada dwa korzenie), zęby trzonowe górne (pierwszy i drugi) posiadają po trzy korzenie, trzonowce dolne (pierwszy i drugi) po 2 korzenie. Zęby trzonowe trzecie zarówno górne, jak i dolne posiadają zwykle po jednym korzeniu o nieregularnej budowie i z głęboką bruzdą wzdłuż całego przebiegu korzenia. Na szczycie korzenia znajduje się otwór wierzchołkowy, przez który wnikają do kanału korzeniowego naczynia i nerwy.
Większą część struktury zęba tworzą tkanki twarde. Wśród nich, największą część stanowi zębina, która w obrębie korony pokryta jest szkliwem, a w obrębie korzenia – cementem korzeniowym. Zębina otacza jamę zęba, która jest podzielona na część koronową (komora zęba) i korzeniową (kanał korzeniowy). Jama zęba zawiera silnie unaczynioną i unerwioną tkankę zwaną miazgę.

Zębina stanowi szkielet zęba. Zawiera substancje mineralne (około 70%), wodę (około 10%) oraz białka kolegenowe i niekolagenowe (około 18%), które zapewniają jej elastyczność i pochłanianie naprężeń działających na powierzchnię zęba. Przez całą jej grubość przebiegają kanaliki zębinowe, które umożliwiają dostarczanie substancji mineralnych i przenoszenie bodźców bólowych do miazgi. Zarówno włókna kolagenowe, jak i kanaliki zębinowe uczestniczą w tworzeniu mechanicznego zakotwiczenia wypełnień w zębinie.

Szkliwo jest najtwardszą tkanką ustroju, która chroni zębinę i miazgę porzed uszkodzeniem. Zawiera około 96% substancji mineralnych, 3% wody i 1% substancji białkowych. Substancje mineralne tworzą w szkliwie struktury zwane pryzmatami, zwiększające odporność szkliwa na bodźce mechaniczne. Pomiędzy pryzmatami, znajduje się substancja międzypryzmatyczna, która względnie łatwo ulega uszkodzeniu pod wpływem kwaśnych substancji, działających na powierzchnię zęba. Proces ten nosi nazwę demineralizacji i polega na usuwaniu z powierzchni tkanek substancji mineralnych. W sprzyjających warunkach, np. przy dużej ilości związków mineralnych w ślinie czy przy prawidłowej higienie jamy ustnej, demineralizacja jest zjawiskiem odwracalnym. Zjawisko miejscowej demineralizacji wykorzystuje się w procesie wypełniania ubytków, do uzyskania mikromechanicznego połączenia materiału do wypełnień z powierzchnią szkliwa.

Cement korzeniowy ma budowę podobną do kości (25% substancji organicznych i 65% nieorganicznych). Otacza i chroni zębinę korzeniową i uczestniczy w tworzeniu połączenia zęba z zębodołem, za pośrednictwem bardzo dużej liczby drobnych włókien.
Miazga zęba jest miękką, silnie unaczynioną i unerwioną tkanką, która zawiera naczynia krwionośne oraz nerwy. Zapewnia odżywianie zęba i przekazywanie sygnałów do mózgu.

Różnice pomiędzy zębami stałymi i mlecznymi
Odróżnienie zęba mlecznego od stałego nie powinno sprawiać żadnych trudności. Korony zębów mlecznych są znacznie mniejsze i posiadają mleczno-białe zabarwienie (zęby stałe są żółto-białe). Szyjka zęba mlecznego jest wyraźnie zaznaczona, dzięki występowaniu okrężnego zgrubienia, a korony wyraźnie zwężają się w kierunku brzegu siecznego i powierzchni żującej, przybierając kształt zbliżony do stożkowatego. Korony zębów stałych bocznych posiadają kształt beczułkowaty.

Ponadto, zęby mleczne posiadają względnie duże komory, z wyraźnie zaznaczonymi rogami miazgi, a warstwa szkliwa i zębiny jest bardzo cienka. Dodatkowo, szkliwo jest mniej zmineralizowna niż w przypadku zębów stałych. Cechy te sprawiają, że proces próchnicowy w zębach mlecznych może przebiegać bardziej gwałtownie niż w zębach stałych, a zabiegi zmierzające do naprawy uszkodzonych tkanek mają przebieg innych od zabiegów przeprowadzanych w zębach stałych.

W uzębieniu mlecznym, po każdej stronie łuku zębowego, występuje po 5 zębów: 2 siekacze, kieł, 2 zęby trzonowe. W uzębieniu stałym występuje po 8 zębów po każdej stronie łuku: 2 siekacze, kieł, 2 zęby przedtrzonowe i trzonowe.

← Powrót